IMAS Analytics.AI
หน้าแรกโซลูชันระบบนับคนและวิเคราะห์ผู้มาเยือนแดชบอร์ด XPERIOระบบพยากรณ์จำนวนผู้มาเยือนระบบจัดการพลังงานอาคารด้วย AIอุตสาหกรรมห้างสรรพสินค้าและศูนย์การค้าร้านค้าปลีกหลายสาขาสนามบินและสถานีขนส่งอาคารสำนักงานและอาคารพาณิชย์ลองเล่นผลงานบทความเกี่ยวกับเราพันธมิตรติดต่อเรา

DATA INTELLIGENCE

ปรับอากาศตามจำนวนคน: ระบายอากาศตามการใช้งานจริง (Demand-Controlled Ventilation) ในศูนย์การค้าและอาคาร

ปรับอากาศตามจำนวนคนคือการให้ระบบปรับอากาศและระบบระบายอากาศทำงานตามจำนวนคนที่อยู่ในพื้นที่จริง แทนที่จะเดินเครื่องเท่ากันตลอดเวลาที่อาคารเปิด หัวใจของแนวทางนี้คือการปรับปริมาณอากาศภายนอกที่นำเข้ามา ซึ่งในงานวิศวกรรมอาคารเรียกว่าการระบายอากาศตามการใช้งานจริง (demand-controlled ventilation หรือ DCV) สำหรับศูนย์การค้าและอาคารในเขตร้อนชื้นอย่างไทย อากาศภายนอกทุกส่วนที่นำเข้ามาต้องลดทั้งความร้อนและความชื้นก่อนจ่ายเข้าพื้นที่ การนำเข้ามามากกว่าที่คนในพื้นที่ต้องใช้จึงเป็นพลังงานที่เสียไปโดยไม่ได้อะไรกลับมา บทความนี้เขียนสำหรับวิศวกรอาคารและผู้รับผิดชอบด้านพลังงาน อธิบายหลักการ วิธีวัดความต้องการ พื้นที่ที่เหมาะ และข้อควรระวังก่อนเริ่ม

ปรับอากาศตามจำนวนคน: ระบายอากาศตามการใช้งานจริงในอาคาร

ทำไมอาคารนำอากาศภายนอกเข้ามามากเกินการใช้งาน

อาคารต้องนำอากาศภายนอกเข้ามาเพื่อเจือจางคาร์บอนไดออกไซด์ กลิ่น และสิ่งปนเปื้อนในอากาศภายใน ปริมาณที่ต้องการขึ้นกับจำนวนคนและลักษณะพื้นที่ ปัญหาคือระบบส่วนใหญ่ตั้งปริมาณอากาศภายนอกไว้ค่าเดียวตามจำนวนคนที่ออกแบบไว้ ซึ่งมักเป็นช่วงที่คนแน่นที่สุด แล้วเดินเครื่องค่านั้นตลอดวัน

ศูนย์การค้ามีจำนวนคนต่างกันมากในแต่ละช่วง เช่น เช้าวันธรรมดากับเย็นวันหยุด ห้องประชุม โรงภาพยนตร์ และห้องจัดงาน ก็ว่างเกือบทั้งวันแล้วเต็มเป็นช่วง ๆ เมื่อปริมาณอากาศภายนอกตั้งไว้สำหรับช่วงที่คนแน่นที่สุด ทุกชั่วโมงที่คนน้อยคือชั่วโมงที่อาคารทำความเย็นและลดความชื้นให้อากาศที่ไม่มีใครต้องใช้

หมายเหตุ: คำว่า "ปรับอากาศ" ในบทความนี้หมายถึงระบบปรับอากาศและระบบระบายอากาศของอาคาร ไม่ได้หมายถึงการปรับอุณหภูมิของเครื่องปรับอากาศในบ้าน

Demand-controlled ventilation คืออะไร

Demand-controlled ventilation คือการปรับปริมาณอากาศภายนอกที่นำเข้ามาตามความต้องการจริงของพื้นที่ ซึ่งแปรตามจำนวนคนที่อยู่ในพื้นที่ขณะนั้น โดยไม่ต่ำกว่าค่าขั้นต่ำที่พื้นที่นั้นต้องได้

เพื่อให้เข้าใจง่าย ให้มองความต้องการอากาศภายนอกเป็นสองส่วน

ส่วน ใช้เจือจางอะไร ปรับตามจำนวนคนได้ไหม
ส่วนที่แปรตามคน คาร์บอนไดออกไซด์และสิ่งที่เกิดจากคน ได้ ส่วนนี้คือส่วนที่ DCV ปรับ
ส่วนที่แปรตามพื้นที่ สิ่งที่ปล่อยจากวัสดุ พื้นผิว เฟอร์นิเจอร์ และอุปกรณ์ในอาคาร ไม่ได้ ต้องคงไว้แม้ไม่มีคน

ค่าของแต่ละส่วนสำหรับแต่ละประเภทพื้นที่ ต้องเป็นไปตามข้อกำหนดและมาตรฐานการระบายอากาศที่ใช้กับอาคารนั้น ซึ่งวิศวกรผู้ออกแบบเป็นผู้กำหนด บทความนี้ไม่ได้ให้ค่าตัวเลขแทนมาตรฐาน

ตัวอย่างการคิด (ตัวเลขสมมติ): โซนหนึ่งออกแบบไว้สำหรับ 1,000 คน ช่วงเช้าวันธรรมดามีคนจริง 250 คน ส่วนที่แปรตามคนจึงลดลงเหลือหนึ่งในสี่ของค่าที่ออกแบบ ส่วนที่แปรตามพื้นที่ยังเท่าเดิม ปริมาณอากาศภายนอกรวมที่ต้องนำเข้าจึงลดลง แต่ไม่ถึงหนึ่งในสี่ เพราะส่วนที่แปรตามพื้นที่ยังอยู่ ผลจริงของแต่ละอาคารขึ้นกับสัดส่วนสองส่วนนี้ จำนวนคนจริง และสภาพอากาศภายนอก

วัดความต้องการได้อย่างไร: ตารางเวลา เซ็นเซอร์ CO2 และข้อมูลจำนวนคน

ระบบต้องมีสัญญาณบอกว่าพื้นที่มีคนเท่าไร ทางที่ใช้กันมีสามแบบ

วิธี ทำงานอย่างไร จุดแข็ง ข้อจำกัด
ตามตารางเวลา ตั้งปริมาณอากาศตามช่วงเวลาที่คาดว่าคนมากหรือน้อย ทำได้กับระบบเดิม ไม่ต้องเพิ่มอุปกรณ์ ไม่รู้จำนวนคนจริง วันที่คนมากผิดปกติอากาศอาจไม่พอ
เซ็นเซอร์คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) วัดระดับ CO2 ในพื้นที่หรือในท่อลมกลับ แล้วปรับอากาศให้อยู่ในระดับที่ตั้งไว้ วัดผลลัพธ์ด้านคุณภาพอากาศโดยตรง ระดับ CO2 ขึ้นช้ากว่าคนที่เข้ามา ต้องสอบเทียบเป็นระยะ ตำแหน่งติดตั้งมีผลมาก
ข้อมูลจำนวนคนจากเซ็นเซอร์นับคน นับคนเข้าออกที่ทางเข้าโซน คำนวณจำนวนคนในพื้นที่แบบเรียลไทม์ รู้จำนวนคนทันทีที่เข้ามา ใช้กับพื้นที่โถงใหญ่ได้ ต้องนับครบทุกทางเข้าออกของโซน ไม่ได้วัดคุณภาพอากาศโดยตรง

ในทางปฏิบัติ สองวิธีหลังใช้ร่วมกันได้ดี ข้อมูลจำนวนคนบอกว่าความต้องการกำลังจะเพิ่ม ระบบจึงปรับได้ก่อนที่ CO2 จะขึ้น ส่วนเซ็นเซอร์ CO2 ใช้ตรวจว่าคุณภาพอากาศยังอยู่ในระดับที่ต้องการจริง

ทำไมข้อมูลจำนวนคนช่วยในพื้นที่โถงใหญ่

โถงกลางและทางเดินของศูนย์การค้าเป็นพื้นที่เปิดต่อกัน อากาศจากโซนหนึ่งไหลไปอีกโซนหนึ่ง และเพดานสูงทำให้อากาศผสมกันช้า ค่า CO2 ที่วัดได้จุดเดียวจึงอาจไม่แทนทั้งโซน การนับคนที่ทางเข้าโซนให้ตัวเลขจำนวนคนในพื้นที่ทั้งโซนโดยไม่ขึ้นกับการผสมของอากาศ ดูหลักการทำงานของเซ็นเซอร์ได้ในบทความเซ็นเซอร์นับคน 3 มิติ ทำงานอย่างไร

ข้อมูลจำนวนคนเข้าไปอยู่ในการควบคุมอย่างไร

ลำดับการทำงานโดยทั่วไปของการปรับอากาศตามจำนวนคน มีดังนี้

  1. นับคนเข้าออกที่ทุกทางเข้าของโซน ได้จำนวนคนในพื้นที่ (occupancy) แบบเรียลไทม์
  2. ส่งตัวเลขจำนวนคนต่อโซนไปยังระบบควบคุมอาคาร (building management system หรือ BMS) ผ่านช่องทางรับส่งข้อมูลที่ระบบรองรับ
  3. ระบบควบคุมคำนวณปริมาณอากาศภายนอกที่ต้องการ จากจำนวนคนและค่าขั้นต่ำของพื้นที่
  4. ปรับอุปกรณ์ เช่น ช่องลมปรับปริมาณ (damper) ของอากาศภายนอก หรือความเร็วพัดลมของเครื่องเติมอากาศ
  5. ตรวจด้วยเซ็นเซอร์ CO2 ว่าคุณภาพอากาศยังอยู่ในระดับที่ตั้งไว้
  6. บันทึกและทบทวน เทียบการใช้พลังงานกับจำนวนคนเป็นรอบ เพื่อปรับค่าที่ตั้งไว้

ระบบควบคุมอาคารแต่ละแห่งรับข้อมูลภายนอกได้ไม่เท่ากัน อาคารเก่าบางแห่งต้องปรับปรุงส่วนควบคุมก่อน จึงควรสำรวจระบบเดิมเป็นขั้นแรก ดูความต่างของระบบควบคุมและระบบจัดการพลังงานได้ในบทความระบบ EMS ในอาคารคืออะไร ต่างจาก BEMS และ BMS อย่างไร

พื้นที่ไหนเหมาะกับการปรับอากาศตามจำนวนคน

DCV ได้ผลมากที่สุดในพื้นที่ที่จำนวนคนขึ้นลงมาก และมีคนต่อพื้นที่สูงในช่วงที่แน่น

ประเภทพื้นที่ ความเหมาะสม สิ่งที่ต้องดู
โรงภาพยนตร์ ห้องประชุม ห้องจัดงาน เหมาะมาก จำนวนคนขึ้นลงเป็นรอบชัดเจน ปรับล่วงหน้าก่อนรอบเริ่ม ใช้ตารางการจองประกอบ
โถงกลางและทางเดินศูนย์การค้า เหมาะ จำนวนคนต่างกันมากระหว่างวันธรรมดากับวันหยุด นับครบทุกทางเข้าโซน ดูการไหลของอากาศระหว่างโซน
ศูนย์อาหาร เหมาะบางส่วน ระบบดูดอากาศจากครัวต้องมีอากาศเติมชดเชย ปรับลดอากาศภายนอกได้ไม่ต่ำกว่าที่ระบบดูดต้องการ
สำนักงาน เหมาะ โดยเฉพาะชั้นที่คนเข้าไม่เต็มทุกวัน ดูการใช้พื้นที่จริงรายชั้น อ่านเพิ่มในบทความ occupancy sensor ในสำนักงาน
ห้องน้ำ ลานจอดรถ ห้องเครื่อง ไม่ใช่เป้าหมายของ DCV ตามจำนวนคน มีข้อกำหนดการระบายอากาศของตัวเอง

ข้อควรระวังทางวิศวกรรมก่อนเริ่ม

  1. ไม่ลดต่ำกว่าค่าขั้นต่ำ ส่วนที่แปรตามพื้นที่ต้องคงไว้เสมอ แม้ในช่วงที่ไม่มีคน และต้องเป็นไปตามข้อกำหนดที่ใช้กับอาคาร
  2. รักษาความดันอาคาร อาคารในเขตร้อนชื้นมักตั้งให้ความดันภายในสูงกว่าภายนอกเล็กน้อย เพื่อกันอากาศร้อนชื้นรั่วเข้าทางประตู ถ้าลดอากาศภายนอกมากจนเสียสมดุลกับระบบดูดอากาศออก อากาศชื้นจะรั่วเข้ามาแทน
  3. ดูความชื้นด้วย ไม่ใช่แค่อุณหภูมิ การปรับปริมาณอากาศเปลี่ยนภาระการลดความชื้นของเครื่องส่งลมเย็น ต้องตรวจว่าความชื้นในพื้นที่ยังอยู่ในระดับที่ต้องการ
  4. ไล่อากาศก่อนเปิดอาคาร หลายอาคารนำอากาศภายนอกเข้ามาช่วงหนึ่งก่อนเปิด เพื่อไล่สิ่งที่สะสมช่วงกลางคืน ขั้นตอนนี้ยังจำเป็นแม้ยังไม่มีคน
  5. ตั้งค่าสำรองเมื่อข้อมูลขาด ถ้าเซ็นเซอร์นับคนหรือการส่งข้อมูลขัดข้อง ระบบควรกลับไปใช้ค่าที่ออกแบบไว้ ไม่ใช่ค้างที่ค่าต่ำ
  6. ทดสอบและปรับแต่งระบบ (commissioning) ตรวจว่าช่องลม พัดลม และเซ็นเซอร์ตอบสนองตามที่ออกแบบ ก่อนใช้งานจริง
  7. ให้วิศวกรผู้ออกแบบและผู้รับผิดชอบระบบเป็นผู้ตัดสินใจ การเปลี่ยนลำดับการควบคุมกระทบทั้งคุณภาพอากาศ ความสบาย และความปลอดภัยของผู้ใช้อาคาร

เริ่มต้นอย่างไร

  1. ตรวจค่าที่ตั้งไว้ปัจจุบัน ปริมาณอากาศภายนอกของแต่ละเครื่องตั้งไว้เท่าไร เดินเครื่องแบบเดียวกันทั้งวันหรือไม่
  2. เลือกโซนนำร่อง ที่จำนวนคนขึ้นลงมากและระบบควบคุมรองรับการปรับ เช่น ห้องจัดงานหรือโถงที่มีทางเข้าชัดเจน
  3. เก็บข้อมูลฐาน จำนวนคนรายชั่วโมง ระดับ CO2 อุณหภูมิ ความชื้น และพลังงานของเครื่องที่เกี่ยวข้อง ก่อนปรับ
  4. ออกแบบลำดับการควบคุมร่วมกับวิศวกร กำหนดค่าขั้นต่ำ ค่าสูงสุด และค่าสำรองเมื่อข้อมูลขาด
  5. ปรับแล้ววัดผล เทียบก่อนและหลังโดยปรับตามสภาพอากาศและจำนวนคนที่ต่างกัน
  6. ขยายไปโซนอื่น เมื่อผลของโซนนำร่องชัดเจน

ถ้าอาคารของคุณเข้าข่ายอาคารควบคุมด้านพลังงาน มาตรการนี้เป็นข้อมูลที่ใช้ประกอบงานจัดการพลังงานของอาคารได้ อ่านหน้าที่ของอาคารควบคุมได้ในบทความอาคารควบคุมคืออะไร ต้องทำอะไรบ้าง และบทบาทของผู้รับผิดชอบด้านพลังงานในบทความผู้รับผิดชอบด้านพลังงาน (ผชร.) ในอาคารควบคุม ทำหน้าที่อะไร ส่วนภาพรวมของจุดที่ศูนย์การค้าใช้ไฟเกินการใช้งาน ดูได้ในบทความค่าไฟห้างสรรพสินค้า ลดได้ตรงไหนเมื่อรู้จำนวนคนจริง

ข้อมูลจำนวนคนและข้อมูลพลังงานจาก IMAS

IMAS มีทั้งข้อมูลจำนวนคนและข้อมูลพลังงานสำหรับศูนย์การค้าและอาคาร

  • ระบบนับคน 3 มิติ ติดเพดาน นับแยกทิศทางเข้าออก ให้จำนวนคนในพื้นที่แบบเรียลไทม์ โดยไม่ต้องระบุตัวบุคคล เซ็นเซอร์ของ Xovis ส่งข้อมูลออกผ่านโปรโตคอลรับส่งข้อมูลมาตรฐานได้หลายแบบ และ Xovis ระบุการปรับระบบปรับอากาศและพลังงานตามจำนวนคนไว้เป็นหนึ่งในการใช้งานด้านการบริหารอาคาร
  • ระบบพยากรณ์จำนวนผู้มาเยือน คาดการณ์จำนวนคนล่วงหน้าจากข้อมูลผู้มาเยือน ยอดขาย ฤดูกาล และสภาพอากาศ ใช้วางแผนการเดินเครื่องในวันที่คาดว่าคนมาก
  • ระบบจัดการพลังงานอาคารด้วย AI ร่วมกับ Saturn Pyro บนแพลตฟอร์ม IoTWatt 4.0 เชื่อมมิเตอร์และระบบควบคุมอาคารที่มีอยู่ วิเคราะห์ระดับอุปกรณ์ เช่น เครื่องทำน้ำเย็นและระบบปรับอากาศ แจ้งเตือนการใช้ผิดปกติ และติดตามงานแก้ไขจนปิดงาน

การส่งจำนวนคนเข้าไปใช้ในระบบควบคุมของอาคารแต่ละแห่ง ต้องสำรวจระบบเดิมก่อนออกแบบ ข้อมูลช่วยให้เห็นว่าโซนไหนควรปรับก่อน ส่วนการตัดสินใจตั้งค่าการระบายอากาศ ยังเป็นของวิศวกรอาคารที่รู้ข้อจำกัดของอุปกรณ์และผู้ใช้อาคารดีที่สุด ดูภาพรวมได้ที่หน้าโซลูชันสำหรับอาคารพาณิชย์

คำถามที่พบบ่อย

−ปรับอากาศตามจำนวนคนคืออะไร

คือการให้ระบบปรับอากาศและระบบระบายอากาศทำงานตามจำนวนคนที่อยู่ในพื้นที่จริง โดยเฉพาะการปรับปริมาณอากาศภายนอกที่นำเข้ามา แทนการเดินเครื่องค่าเดียวตลอดวัน

+Demand-controlled ventilation ต่างจากการตั้งเวลาเปิดปิดอย่างไร

การตั้งเวลาใช้ช่วงเวลาที่คาดไว้ ส่วน demand-controlled ventilation ใช้สัญญาณจริงของพื้นที่ เช่น จำนวนคนหรือระดับ CO2 จึงตอบสนองได้ทั้งวันที่คนน้อยกว่าและมากกว่าปกติ

+ใช้เซ็นเซอร์ CO2 อย่างเดียวพอไหม

ใช้ได้ในห้องที่อากาศผสมกันดี แต่ระดับ CO2 ขึ้นช้ากว่าคนที่เข้ามา และค่าจุดเดียวอาจไม่แทนพื้นที่โถงใหญ่ การใช้ข้อมูลจำนวนคนร่วมกับ CO2 ช่วยให้ระบบปรับได้เร็วและยังตรวจคุณภาพอากาศได้

+ปรับอากาศตามจำนวนคนแล้ว คุณภาพอากาศจะแย่ลงไหม

ไม่ควรแย่ลง ถ้าออกแบบให้ไม่ต่ำกว่าค่าขั้นต่ำของพื้นที่ ตั้งค่าสำรองเมื่อข้อมูลขาด และตรวจด้วยเซ็นเซอร์ CO2 แนวทางนี้ลดเฉพาะอากาศที่นำเข้ามาเกินความต้องการ

+ประหยัดได้เท่าไร

ขึ้นกับสภาพอากาศ ระบบที่มีอยู่ สัดส่วนอากาศภายนอก และความผันผวนของจำนวนคนในอาคาร ตัวเลขที่เชื่อถือได้ที่สุดคือผลที่วัดจากโซนนำร่องในอาคารของคุณเอง

อยากรู้ว่าอาคารของคุณนำอากาศภายนอกเข้ามาเกินจำนวนคนจริงแค่ไหน

ทีม IMAS ช่วยสำรวจจุดนับคน มิเตอร์ และระบบควบคุมอาคาร แล้ววางข้อมูลจำนวนคนกับข้อมูลพลังงานไว้ด้วยกันให้ทีมวิศวกรรมใช้ตัดสินใจ รายละเอียดและค่าใช้จ่ายแจ้งในใบเสนอราคา

ขอประเมินอาคารของคุณ · ดูระบบจัดการพลังงานอาคารด้วย AI

แหล่งอ้างอิง

  • Xovis AG. Building management solutions และ Sensor technology. เว็บไซต์ xovis.com
  • Xovis AG. PC-Series Selection Guide (2024)
  • Saturn Pyro Sdn Bhd. IoTWatt 4.0 Digital Energy Audit as a Service. เว็บไซต์ saturnpyro.com
  • Retail Insight AS. ข้อมูลบริการพยากรณ์จำนวนผู้มาเยือน. เว็บไซต์ retailinsight.no