IMAS Analytics.AI
หน้าแรกโซลูชันระบบนับคนและวิเคราะห์ผู้มาเยือนแดชบอร์ด XPERIOระบบพยากรณ์จำนวนผู้มาเยือนระบบจัดการพลังงานอาคารด้วย AIอุตสาหกรรมห้างสรรพสินค้าและศูนย์การค้าร้านค้าปลีกหลายสาขาสนามบินและสถานีขนส่งอาคารสำนักงานและอาคารพาณิชย์ลองเล่นผลงานบทความเกี่ยวกับเราพันธมิตรติดต่อเรา

DATA INTELLIGENCE

ระบบ EMS ในอาคารคืออะไร ต่างจาก BEMS และ BMS อย่างไร: คู่มือสำหรับผู้จัดการอาคาร

ระบบ EMS คือระบบจัดการพลังงาน (Energy Management System) ที่วัด เก็บ และวิเคราะห์ข้อมูลการใช้พลังงาน เพื่อให้รู้ว่าอาคารใช้พลังงานไปกับอะไร ที่ไหน เมื่อไร และตรงไหนที่ลดได้ คำนี้มักถูกใช้ปนกับคำใกล้เคียงอย่าง BEMS, BMS และ ISO 50001 จนผู้จัดการอาคารหลายคนไม่แน่ใจว่ากำลังคุยเรื่องเดียวกันหรือไม่ บทความนี้อธิบายความหมายของแต่ละคำ ความต่าง ส่วนประกอบของระบบ และคำถามที่ควรถามก่อนเลือกระบบสำหรับห้างสรรพสินค้า อาคารสำนักงาน และอาคารพาณิชย์

หอระบายความร้อนของระบบปรับอากาศบนดาดฟ้าอาคารพาณิชย์ในกรุงเทพฯ

ระบบ EMS ในอาคาร ทำหน้าที่อะไร

ในบริบทของอาคาร ระบบ EMS ทำงาน 4 อย่างหลัก

  1. วัด อ่านค่าจากมิเตอร์ไฟฟ้าหลักและมิเตอร์ย่อย (sub-meter) ของแต่ละระบบ เช่น ระบบปรับอากาศ แสงสว่าง ลิฟต์ ปั๊มน้ำ
  2. แสดงผล รวมข้อมูลเป็นกราฟและตัวชี้วัด ดูได้ทั้งรายชั่วโมง รายวัน รายเดือน แยกตามอาคาร ชั้น ระบบ หรืออุปกรณ์
  3. วิเคราะห์และแจ้งเตือน หาการใช้พลังงานที่ผิดไปจากปกติ เช่น เครื่องเดินนอกเวลาทำการ หรือความต้องการไฟฟ้าสูงสุด (peak demand) ที่พุ่งขึ้นผิดปกติ
  4. ติดตามผล ยืนยันว่ามาตรการประหยัดที่ทำไปแล้วได้ผลจริงหรือไม่

พูดให้สั้นคือ ระบบ EMS ตอบคำถาม "ใช้ไปเท่าไร ใช้ไปกับอะไร และควรแก้ตรงไหน"

BEMS คืออะไร

BEMS (Building Energy Management System — ระบบจัดการพลังงานในอาคาร) คือระบบ EMS ที่ออกแบบมาเฉพาะสำหรับอาคาร เน้นระบบที่กินพลังงานมากในอาคาร เช่น ระบบปรับอากาศ ระบบทำน้ำเย็น (chiller plant) แสงสว่าง และลิฟต์ ในทางปฏิบัติ เมื่อพูดถึง "ระบบ EMS ในอาคาร" คนส่วนใหญ่หมายถึง BEMS นั่นเอง

BMS ต่างจาก EMS อย่างไร

BMS (Building Management System — ระบบควบคุมอาคาร) บางครั้งเรียกว่า BAS (Building Automation System) เป็นระบบที่ "สั่งงาน" อุปกรณ์ในอาคาร เช่น เปิดปิดเครื่องทำน้ำเย็น ตั้งอุณหภูมิ ควบคุมพัดลมและวาล์ว ตามตารางเวลาหรือเงื่อนไขที่ตั้งไว้

ส่วน EMS เน้น "วัดและวิเคราะห์" พลังงาน เพื่อบอกว่าการสั่งงานเหล่านั้นใช้พลังงานคุ้มค่าหรือไม่ หลายอาคารมีทั้งสองระบบ โดย EMS ดึงข้อมูลจาก BMS และมิเตอร์มาวิเคราะห์ แล้ววิศวกรนำผลไปปรับการตั้งค่าใน BMS

ISO 50001 และ EnMS เกี่ยวข้องอย่างไร

ISO 50001 เป็นมาตรฐานสากลสำหรับ "ระบบการจัดการพลังงาน" (Energy Management System มักย่อว่า EnMS) ความหมายของคำว่าระบบในที่นี้คือ ระบบบริหาร ได้แก่ นโยบาย เป้าหมาย ผู้รับผิดชอบ กระบวนการ และการทบทวนผล ไม่ใช่ซอฟต์แวร์

ซอฟต์แวร์ EMS จึงเป็น "เครื่องมือ" ที่ช่วยให้ระบบบริหารตาม ISO 50001 ทำงานได้ง่ายขึ้น เพราะมีข้อมูลการใช้พลังงานที่ต่อเนื่องและตรวจสอบได้ แต่การติดตั้งซอฟต์แวร์อย่างเดียวไม่ได้ทำให้องค์กรได้การรับรองมาตรฐาน

ตารางเทียบ EMS, BEMS, BMS, EnMS และการตรวจพลังงาน

คำ ชื่อเต็ม คืออะไร คำถามที่ตอบ
EMS Energy Management System ซอฟต์แวร์และอุปกรณ์วัด วิเคราะห์ ติดตามพลังงาน ใช้ไปเท่าไร ใช้กับอะไร ควรแก้ตรงไหน
BEMS Building Energy Management System EMS ที่ออกแบบสำหรับอาคาร ระบบไหนในอาคารใช้พลังงานเกินจำเป็น
BMS / BAS Building Management / Automation System ระบบควบคุมอุปกรณ์ในอาคาร เปิดปิดและตั้งค่าอุปกรณ์อย่างไร
EnMS (ISO 50001) Energy Management System ตามมาตรฐาน ระบบบริหาร นโยบาย คน กระบวนการ องค์กรบริหารพลังงานอย่างเป็นระบบหรือไม่
การตรวจพลังงาน (energy audit) — การสำรวจและวิเคราะห์ ณ ช่วงเวลาหนึ่ง ตอนนี้มีโอกาสประหยัดตรงไหนบ้าง

ส่วนประกอบของระบบจัดการพลังงานอัจฉริยะ

  • มิเตอร์และเซ็นเซอร์ มิเตอร์ไฟฟ้าหลัก มิเตอร์ย่อยรายระบบ เซ็นเซอร์อุณหภูมิ อัตราการไหล หรือแรงดัน
  • ตัวรวบรวมข้อมูล (gateway) รับข้อมูลจากมิเตอร์และระบบควบคุมอาคาร ส่งต่อไปยังแพลตฟอร์ม
  • แพลตฟอร์มวิเคราะห์ มักทำงานบนคลาวด์ ใช้ AI และการเรียนรู้ของเครื่อง (machine learning) หารูปแบบ การใช้ที่ผิดปกติ และโอกาสประหยัด
  • ระบบงานแก้ไข แปลงข้อค้นพบเป็นงานที่มีผู้รับผิดชอบ และติดตามจนปิดงาน
  • รายงาน สำหรับวิศวกร ผู้บริหาร และใช้ประกอบงานด้านพลังงานขององค์กร

คำว่า "อัจฉริยะ" ในที่นี้หมายถึงระบบที่ช่วยคิดต่อจากข้อมูล ไม่ใช่แค่แสดงกราฟ แต่การตัดสินใจว่าจะปรับอะไร เมื่อไร และคุ้มค่าหรือไม่ ยังเป็นของวิศวกรอาคารและผู้บริหาร

Smart building คืออะไร เกี่ยวกับ EMS อย่างไร

อาคารอัจฉริยะ (smart building) คืออาคารที่เชื่อมระบบต่าง ๆ เข้าด้วยกันผ่านข้อมูล เช่น ระบบปรับอากาศ แสงสว่าง ความปลอดภัย ลิฟต์ และระบบนับคน เพื่อให้ทำงานสอดคล้องกับการใช้งานจริงของอาคาร ระบบ EMS เป็นส่วนสำคัญของอาคารอัจฉริยะ เพราะเป็นตัวที่บอกว่าการเชื่อมระบบเหล่านั้นช่วยลดพลังงานได้จริงหรือไม่

ใช้จำนวนคนในอาคารประกอบการจัดการพลังงาน

ตัวชี้วัดพลังงานที่ใช้กันทั่วไปคือพลังงานต่อพื้นที่ (เช่น หน่วยไฟฟ้าต่อตารางเมตรต่อปี) ซึ่งดีสำหรับเทียบอาคาร แต่ไม่ได้บอกว่าอาคาร "ถูกใช้งาน" มากน้อยแค่ไหน ห้างสรรพสินค้าที่วันหนึ่งมีคนเข้าแน่น อีกวันหนึ่งเงียบ อาจใช้ไฟใกล้เคียงกันทั้งสองวัน

เมื่อมีข้อมูลจากระบบนับคน อาคารจะดูตัวชี้วัดเพิ่มได้ เช่น

  • พลังงานต่อผู้มาเยือน ใช้เทียบวันที่คนมากกับวันที่คนน้อย ว่าพลังงานปรับตามการใช้งานหรือไม่
  • การใช้พลังงานช่วงที่ไม่มีคน เช่น ก่อนเปิดและหลังปิดห้าง หรือชั้นสำนักงานที่ว่างในวันหยุด
  • ความสอดคล้องระหว่างจำนวนคนกับภาระปรับอากาศ ใช้ประกอบการตั้งเวลาเปิดปิดและอุณหภูมิในแต่ละโซน

แนวคิดนี้เหมาะกับอาคารที่จำนวนคนเปลี่ยนมากตลอดวัน เช่น ห้างสรรพสินค้า สนามบิน และอาคารสำนักงานที่ใช้รูปแบบทำงานแบบผสม

ระบบ EMS กับหน้าที่ของอาคารควบคุมด้านพลังงาน

อาคารที่เข้าข่ายอาคารควบคุมตามกฎหมายส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน มีหน้าที่ต้องจัดการพลังงานตามที่กฎหมายกำหนด ระบบ EMS ช่วยเก็บข้อมูลการใช้พลังงานที่ต่อเนื่องและตรวจสอบย้อนหลังได้ ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการทำงานเหล่านั้น แต่ไม่ได้ทำหน้าที่แทนผู้รับผิดชอบด้านพลังงานหรือผู้ตรวจสอบที่กฎหมายกำหนด ดูรายละเอียดว่าอาคารของคุณเข้าข่ายหรือไม่ และต้องทำอะไรบ้าง ได้ในบทความอาคารควบคุมคืออะไร ต้องทำอะไรบ้าง

8 คำถามที่ควรถามก่อนเลือกระบบ EMS สำหรับอาคาร

มิเตอร์ไฟฟ้าดิจิทัลในตู้ควบคุมไฟฟ้าของอาคาร ใช้วัดการใช้ไฟรายระบบ
  1. ใช้มิเตอร์และระบบควบคุมอาคารที่มีอยู่ได้หรือไม่ หรือต้องเปลี่ยนอุปกรณ์ใหม่ทั้งหมด
  2. วัดได้ละเอียดถึงระดับไหน ระดับอาคาร ระบบ หรืออุปกรณ์ เช่น เครื่องทำน้ำเย็นแต่ละเครื่อง
  3. วิเคราะห์ให้หรือแค่แสดงกราฟ มีการแจ้งเตือนและข้อเสนอแนะที่วิศวกรนำไปทำต่อได้หรือไม่
  4. ติดตามงานแก้ไขได้หรือไม่ มอบหมายผู้รับผิดชอบ เก็บหลักฐาน และดูสถานะได้
  5. ยืนยันผลประหยัดอย่างไร แยกผลที่คาดว่าจะได้ ผลที่ได้แล้ว และโอกาสที่พลาดไปให้เห็นชัดหรือไม่
  6. รายงานรองรับงานของคุณหรือไม่ ทั้งรายงานผู้บริหารและข้อมูลประกอบงานด้านพลังงานตามกฎหมาย
  7. ดูหลายอาคารพร้อมกันได้หรือไม่ สำคัญสำหรับเจ้าของอาคารหลายแห่งหรือเครือห้าง
  8. ใครดูแลหลังติดตั้ง มีทีมในประเทศช่วยอ่านผลและให้คำแนะนำหรือไม่

เริ่มต้นอย่างไรให้ไม่ซับซ้อน

  1. สำรวจสิ่งที่มีอยู่ มิเตอร์ ระบบควบคุมอาคาร และข้อมูลค่าไฟย้อนหลัง
  2. เลือกอาคารหรือระบบนำร่อง มักเริ่มจากระบบปรับอากาศ ซึ่งเป็นส่วนที่ใช้พลังงานมากในอาคารพาณิชย์ส่วนใหญ่
  3. วางตัวชี้วัดร่วมกัน ระหว่างวิศวกรอาคาร ฝ่ายการเงิน และผู้บริหาร
  4. ทำรอบ วัด → แก้ → ยืนยันผล แล้วขยายไปยังระบบหรืออาคารอื่น

ระบบจัดการพลังงานอาคารของ IMAS

IMAS ร่วมกับ Saturn Pyro ให้บริการระบบจัดการพลังงานอาคารด้วย AI บนแพลตฟอร์ม IoTWatt 4.0 ในรูปแบบการตรวจวิเคราะห์พลังงานแบบดิจิทัลที่ทำงานต่อเนื่อง (Digital Energy Audit as a Service)

  • เชื่อมต่อมิเตอร์ไฟฟ้า ระบบควบคุมอาคาร ระบบควบคุมและเก็บข้อมูล (SCADA) และอุปกรณ์ IoT ที่อาคารมีอยู่
  • ใช้ AI และการเรียนรู้ของเครื่องวิเคราะห์ข้อมูลจริง สรุปเป็นข้อค้นพบแบบรายงานตรวจพลังงาน
  • แจ้งเตือนการใช้พลังงานผิดปกติและความต้องการไฟฟ้าสูงสุด
  • แปลงข้อค้นพบเป็นงานแก้ไข มอบหมายผู้รับผิดชอบ และติดตามจนปิดงาน
  • แยกผลประหยัดเป็นที่ประหยัดได้ ประหยัดแล้ว และพลาดไป ให้ผู้บริหารเห็นชัด

IMAS ยังมีระบบนับคน 3 มิติสำหรับห้าง สนามบิน และอาคารพาณิชย์ ทำให้อาคารเดียวกันมีทั้งข้อมูลพลังงานและข้อมูลการใช้งานจริงของผู้คน

คำถามที่พบบ่อย

−ระบบ EMS energy management system ทำหน้าที่ใด

วัด เก็บ และวิเคราะห์ข้อมูลการใช้พลังงาน แจ้งเตือนเมื่อใช้ผิดปกติ และติดตามว่ามาตรการประหยัดได้ผลจริงหรือไม่

+BEMS คืออะไร ต่างจาก EMS ไหม

BEMS คือระบบ EMS ที่ออกแบบเฉพาะสำหรับอาคาร เมื่อพูดถึงระบบ EMS ในอาคาร ส่วนใหญ่หมายถึง BEMS

+มี BMS อยู่แล้ว ยังต้องมี EMS ไหม

BMS ใช้ควบคุมอุปกรณ์ ส่วน EMS ใช้วัดและวิเคราะห์ว่าการควบคุมนั้นใช้พลังงานคุ้มค่าหรือไม่ ทั้งสองระบบทำงานร่วมกันได้ โดย EMS ดึงข้อมูลจาก BMS ที่มีอยู่มาวิเคราะห์

+ติดตั้งระบบ EMS แล้วได้ ISO 50001 เลยไหม

ไม่ ISO 50001 เป็นมาตรฐานของระบบบริหาร ต้องมีนโยบาย ผู้รับผิดชอบ กระบวนการ และการทบทวนผล ระบบ EMS เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ทำงานตามมาตรฐานได้ง่ายขึ้น

+ระบบ EMS เหมาะกับอาคารแบบไหน

เหมาะกับอาคารที่ใช้พลังงานมากและมีหลายระบบ เช่น ห้างสรรพสินค้า อาคารสำนักงาน สนามบิน โรงพยาบาล มหาวิทยาลัย และศูนย์ข้อมูล รวมถึงเจ้าของที่ดูแลหลายอาคารพร้อมกัน

อยากรู้ว่าอาคารของคุณใช้พลังงานไปกับอะไรบ้าง

ทีม IMAS ช่วยสำรวจระบบที่มีอยู่ วางการเชื่อมต่อ และเริ่มจากอาคารหรือระบบนำร่องได้ รายละเอียดและค่าใช้จ่ายแจ้งในใบเสนอราคา

ขอประเมินอาคารของคุณ · ดูระบบจัดการพลังงานอาคารด้วย AI

แหล่งอ้างอิง

  • International Organization for Standardization. ISO 50001: Energy management systems — Requirements with guidance for use.
  • Saturn Pyro Sdn Bhd. IoTWatt 4.0 Digital Energy Audit as a Service. เว็บไซต์ saturnpyro.com