IMAS Analytics.AI
หน้าแรกโซลูชันระบบนับคนและวิเคราะห์ผู้มาเยือนแดชบอร์ด XPERIOระบบพยากรณ์จำนวนผู้มาเยือนระบบจัดการพลังงานอาคารด้วย AIอุตสาหกรรมห้างสรรพสินค้าและศูนย์การค้าร้านค้าปลีกหลายสาขาสนามบินและสถานีขนส่งอาคารสำนักงานและอาคารพาณิชย์ลองเล่นผลงานบทความเกี่ยวกับเราพันธมิตรติดต่อเรา

DATA INTELLIGENCE

ระบบนับคนกับ PDPA: นับผู้มาเยือนอย่างไรให้สอดคล้องกับกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล

ศูนย์การค้า สนามบิน และเครือร้านค้าปลีกที่จะติดระบบนับคน มักเจอคำถามจากฝ่ายกฎหมายหรือเจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลขององค์กรว่า "ระบบนี้เกี่ยวกับ PDPA หรือไม่" คำตอบขึ้นกับว่าระบบเก็บอะไรไว้และนำข้อมูลไปใช้อย่างไร ระบบที่ส่งออกแค่ตัวเลขจำนวนคนรายชั่วโมงต่างจากระบบที่บันทึกภาพใบหน้าหรือจดจำโทรศัพท์ของแต่ละคนมาก บทความนี้อธิบายว่าพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) เกี่ยวข้องกับระบบนับคนแต่ละแบบตรงไหน และองค์กรควรตรวจอะไรบ้างก่อนติดตั้ง ท้ายบทความมีตารางเทียบข้อความในบทความกับตัวบทกฎหมาย

โถงกลางอาคารขนาดใหญ่มองจากชั้นบน มีผู้คนเดินหลายทิศทางโดยไม่เห็นใบหน้า

PDPA คุ้มครองอะไร: เริ่มจากนิยาม "ข้อมูลส่วนบุคคล"

มาตรา 6 ของ PDPA ให้นิยาม "ข้อมูลส่วนบุคคล" ว่าเป็น "ข้อมูลเกี่ยวกับบุคคลซึ่งทำให้สามารถระบุตัวบุคคลนั้นได้ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม แต่ไม่รวมถึงข้อมูลของผู้ถึงแก่กรรมโดยเฉพาะ" และนิยามคำว่า "บุคคล" ว่าหมายถึงบุคคลธรรมดา

คำสำคัญคือ "ระบุตัวบุคคลนั้นได้ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม" ภาพใบหน้าที่ชัดพอให้จำได้เป็นการระบุทางตรง ส่วนข้อมูลที่ดูเผิน ๆ ไม่มีชื่อ แต่เมื่อนำไปเชื่อมกับข้อมูลอื่นแล้วรู้ได้ว่าเป็นใคร ก็อาจเข้าข่ายการระบุทางอ้อม

ในทางปฏิบัติ คำถามที่องค์กรควรถามเกี่ยวกับระบบนับคนจึงไม่ใช่แค่ "ระบบใช้กล้องหรือไม่" แต่คือ "ข้อมูลที่ระบบสร้าง เก็บ และส่งต่อ ทำให้ระบุตัวบุคคลได้หรือไม่ ทั้งเมื่อดูข้อมูลชุดนั้นเพียงลำพัง และเมื่อนำไปรวมกับข้อมูลอื่นที่องค์กรมี"

PDPA ยังแบ่งบทบาทไว้สองฝ่าย มาตรา 6 นิยาม "ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล" ว่าเป็นผู้ "มีอำนาจหน้าที่ตัดสินใจเกี่ยวกับการเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคล" และ "ผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคล" ว่าเป็นผู้ดำเนินการ "ตามคำสั่งหรือในนามของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล" ในโครงการนับคนทั่วไป เจ้าของอาคารหรือเจ้าของร้านที่ตัดสินใจติดตั้งมักอยู่ในบทบาทผู้ควบคุม ส่วนผู้ให้บริการระบบอาจอยู่ในบทบาทผู้ประมวลผล บทบาทจริงต้องดูจากสัญญาและข้อเท็จจริงของแต่ละโครงการ

ข้อมูลชีวภาพ: เส้นแบ่งที่ระบบวิเคราะห์ใบหน้าต้องระวัง

มาตรา 26 วางหลักว่าห้ามเก็บรวบรวมข้อมูลส่วนบุคคลบางประเภท ซึ่งรวมถึง "ข้อมูลชีวภาพ" โดยไม่ได้รับ "ความยินยอมโดยชัดแจ้งจากเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล" เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นที่มาตรานั้นระบุ

มาตราเดียวกันอธิบายว่าข้อมูลชีวภาพหมายถึง "ข้อมูลส่วนบุคคลที่เกิดจากการใช้เทคนิคหรือเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับการนำลักษณะเด่นทางกายภาพหรือทางพฤติกรรมของบุคคลมาใช้ทำให้สามารถยืนยันตัวตนของบุคคลนั้นที่ไม่เหมือนกับบุคคลอื่นได้ เช่น ข้อมูลภาพจำลองใบหน้า ข้อมูลจำลองม่านตา หรือข้อมูลจำลองลายนิ้วมือ"

ระบบนับคนบางระบบในตลาดเพิ่มความสามารถจดจำใบหน้าเพื่อแยกลูกค้าเก่ากับลูกค้าใหม่ หรือแยกพนักงานออกจากลูกค้า ในทางปฏิบัติ ถ้าระบบสร้างข้อมูลจำลองใบหน้าเพื่อยืนยันว่าคนที่เดินเข้ามาวันนี้คือคนเดียวกับเมื่อวาน องค์กรควรประเมินอย่างจริงจังว่าการทำงานนั้นเข้านิยามข้อมูลชีวภาพตามมาตรา 26 หรือไม่ เพราะถ้าเข้า ภาระเรื่องความยินยอมโดยชัดแจ้งจะหนักขึ้นมาก และในพื้นที่สาธารณะที่มีคนผ่านจำนวนมาก การขอความยินยอมแบบนี้ทำได้ยาก

ระบบที่นับจำนวนโดยไม่จดจำว่าใครเป็นใคร จึงลดประเด็นนี้ลงได้ตั้งแต่การออกแบบ

ระบบนับคนแต่ละแบบเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลแค่ไหน

เทคโนโลยี สิ่งที่อุปกรณ์รับรู้ สิ่งที่ส่งออกหรือเก็บไว้ (แตกต่างตามรุ่นและการตั้งค่า) ประเด็นที่ควรประเมิน
ลำแสงอินฟราเรด (infrared beam) การตัดลำแสง ตัวเลขจำนวนครั้ง โดยทั่วไปไม่มีข้อมูลที่ระบุตัวบุคคล
เซ็นเซอร์ภาพสามมิติ (3D stereo vision) ภาพระยะลึกจากเลนส์คู่ ประมวลผลบนตัวเครื่อง หลายรุ่นส่งออกเฉพาะจำนวน เวลา และพิกัดเส้นทาง ภาพที่เห็นในช่วงติดตั้งและปรับตั้ง การตั้งระดับความเป็นส่วนตัว ใครเข้าถึงหน้าตั้งค่าได้
กล้องภาพ 2 มิติ (2D camera) ภาพมุมบน ตัวเลข หรือภาพ ขึ้นกับระบบ ภาพถูกเก็บหรือส่งออกจากอุปกรณ์หรือไม่
Wi-Fi และบลูทูท สัญญาณจากโทรศัพท์ของแต่ละคน รหัสอุปกรณ์ หรือค่าที่แปลงแล้ว รหัสอุปกรณ์ผูกกับเครื่องของบุคคล การเก็บไว้ติดตามซ้ำอาจทำให้ระบุตัวทางอ้อมได้
กล้องวงจรปิดกับ AI ภาพเต็มที่เห็นใบหน้า ภาพวิดีโอ ผลวิเคราะห์ และบางระบบสร้างข้อมูลจำลองใบหน้า ภาพวิดีโอเป็นข้อมูลส่วนบุคคลอยู่แล้ว ถ้าจดจำใบหน้าต้องพิจารณามาตรา 26

ตารางนี้เป็นภาพรวม ระบบแต่ละยี่ห้อออกแบบต่างกัน องค์กรควรขอเอกสารจากผู้ให้บริการที่ระบุชัดว่าข้อมูลอะไรออกจากอุปกรณ์ เก็บไว้ที่ไหน นานเท่าไร และใครเข้าถึงได้

นับคนแบบไม่ระบุตัวตนด้วยเซ็นเซอร์สามมิติ

เซ็นเซอร์ภาพสามมิติที่ใช้ในศูนย์การค้าและสนามบินหลายรุ่นออกแบบตามแนวคิดคุ้มครองความเป็นส่วนตัวตั้งแต่การออกแบบ (privacy by design) ตัวอย่างจากเอกสารของผู้จำหน่ายรายหนึ่งระบุว่า เซ็นเซอร์สร้างภาพระยะลึกภายในตัวเครื่อง แล้วส่งออกเฉพาะข้อมูลเชิงตัวเลข เช่น จำนวนคน เวลา และพิกัดเส้นทาง โดยภาพไม่ถูกจัดเก็บและไม่ถูกส่งออก มีระดับการตั้งค่าความเป็นส่วนตัวหลายระดับ ระดับที่ไม่มีข้อจำกัดใช้ในช่วงติดตั้งเท่านั้น ระดับสูงสุดซ่อนทั้งภาพและเส้นทาง เหลือเพียงตัวเลขจำนวน และการลดระดับต้องใช้กุญแจเฉพาะที่ผู้ผลิตออกให้เมื่อมีคำขอที่ตรวจสอบแล้ว

เอกสารเดียวกันระบุด้วยว่าตัวเซ็นเซอร์อย่างเดียวไม่พอ การปฏิบัติตามกฎหมายขึ้นกับทั้งระบบ รวมถึงแพลตฟอร์ม การเชื่อมต่อ และการจัดเก็บข้อมูล

ในทางปฏิบัติ องค์กรที่เลือกเซ็นเซอร์สามมิติควรตรวจสามเรื่อง

  1. ระดับความเป็นส่วนตัวที่ใช้จริงหลังติดตั้งเสร็จ ไม่ใช่ระดับที่ใช้ระหว่างติดตั้ง และควรบันทึกไว้เป็นเอกสาร
  2. ใครเข้าถึงหน้าตั้งค่าได้ ช่วงติดตั้งและปรับมุม ช่างอาจเห็นภาพสดเพื่อจัดตำแหน่ง ช่วงนี้ควรมีขั้นตอนชัดว่าใครทำ ทำเมื่อไร และไม่บันทึกภาพเก็บไว้
  3. ข้อมูลไปรวมกับอะไรต่อ ตัวเลขจำนวนคนรายชั่วโมงเพียงลำพังระบุตัวใครไม่ได้ แต่ถ้านำเส้นทางเดินละเอียดไปเชื่อมกับภาพกล้องวงจรปิดหรือข้อมูลสมาชิก ผลลัพธ์อาจกลับมาเป็นข้อมูลที่ระบุตัวบุคคลทางอ้อมได้

PDPA เองก็รับรู้แนวคิดการทำข้อมูลให้ระบุตัวไม่ได้ มาตรา 33 ให้เจ้าของข้อมูลมีสิทธิขอให้ผู้ควบคุมข้อมูล "ลบหรือทำลาย หรือทำให้ข้อมูลส่วนบุคคลเป็นข้อมูลที่ไม่สามารถระบุตัวบุคคลที่เป็นเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลได้" ในกรณีที่มาตรานั้นกำหนด ในทางปฏิบัติ ถ้าข้อมูลที่ระบบนับคนส่งออกระบุตัวบุคคลไม่ได้ทั้งทางตรงและทางอ้อม ข้อมูลชุดนั้นก็ไม่เข้านิยามข้อมูลส่วนบุคคลตามมาตรา 6 แต่องค์กรยังควรประเมินขั้นตอนอื่นรอบระบบด้วย เช่น ภาพที่เห็นระหว่างติดตั้ง ภาพจากกล้องวงจรปิดที่ใช้ตรวจความแม่นยำ และการเชื่อมกับข้อมูลชุดอื่น

ป้ายแจ้งการใช้ระบบนับจำนวนผู้มาเยือนแบบไม่ระบุตัวตนที่ทางเข้าร้าน

ข้อยกเว้นสำหรับใช้ในบ้าน ไม่ครอบคลุมธุรกิจ

มาตรา 4 (1) ยกเว้นไม่ใช้ PDPA กับ "การเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลของบุคคลที่ทำการเก็บรวบรวมข้อมูลส่วนบุคคลเพื่อประโยชน์ส่วนตนหรือเพื่อกิจกรรมในครอบครัวของบุคคลนั้นเท่านั้น" คู่มือ PDPA สำหรับประชาชนของสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) ตอบคำถามเรื่องกล้องวงจรปิดในบ้านไว้ว่าไม่จำเป็นต้องมีป้ายแจ้งเตือน "หากเพื่อป้องกันอาชญากรรม และรักษาความปลอดภัยกับตัวเจ้าของบ้าน"

ข้อยกเว้นนี้ใช้กับการใช้งานส่วนตัวและครอบครัว ไม่ใช่กิจการค้า ข่าวเมื่อ 31 ส.ค. 2569 รายงานคำชี้แจงของเลขาธิการ สคส. ว่าธุรกิจหรือองค์กร "จะไม่ได้รับข้อยกเว้นตามมาตรา 4 (1) และต้องปฏิบัติตามกฎหมาย PDPA" ศูนย์การค้า ร้านค้า และสนามบินที่ติดระบบนับคนจึงควรประเมินตาม PDPA ตามปกติ

ถ้าระบบเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคล หน้าที่หลักตาม PDPA มีอะไรบ้าง

กรณีที่ระบบหรือขั้นตอนรอบระบบมีข้อมูลส่วนบุคคลเข้ามาเกี่ยวข้อง เช่น ใช้กล้องวงจรปิดร่วมด้วย หรือเก็บรหัสอุปกรณ์จาก Wi-Fi หน้าที่ที่ควรพิจารณามีดังนี้

วัตถุประสงค์และการเก็บเท่าที่จำเป็น (มาตรา 21 และ 22)

มาตรา 21 กำหนดให้ผู้ควบคุมข้อมูลต้องเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูล "ตามวัตถุประสงค์ที่ได้แจ้งเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลไว้ก่อนหรือในขณะที่เก็บรวบรวม" ส่วนมาตรา 22 กำหนดให้ "เก็บรวบรวมได้เท่าที่จำเป็นภายใต้วัตถุประสงค์อันชอบด้วยกฎหมายของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล"

ในทางปฏิบัติ ถ้าวัตถุประสงค์คือรู้จำนวนคนเข้าห้างรายชั่วโมงเพื่อจัดพนักงาน ระบบที่ส่งออกเฉพาะตัวเลขก็ตอบวัตถุประสงค์ได้แล้ว การเก็บภาพหรือข้อมูลที่ละเอียดกว่านั้นควรมีเหตุผลรองรับ

ฐานทางกฎหมาย (มาตรา 24)

มาตรา 24 วางหลักว่าห้ามเก็บรวบรวมข้อมูลส่วนบุคคลโดยไม่ได้รับความยินยอม เว้นแต่เข้าเหตุที่ระบุไว้ หนึ่งในนั้นคือมาตรา 24 (5) กรณี "เป็นการจำเป็นเพื่อประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมายของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล หรือของบุคคลหรือนิติบุคคลอื่นที่ไม่ใช่ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล เว้นแต่ประโยชน์ดังกล่าวมีความสำคัญน้อยกว่าสิทธิขั้นพื้นฐานในข้อมูลส่วนบุคคลของเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล"

ในทางปฏิบัติ องค์กรที่จะอาศัยฐานนี้ควรบันทึกการชั่งน้ำหนักไว้ว่าประโยชน์ขององค์กรคืออะไร และกระทบสิทธิของผู้มาเยือนแค่ไหน ระบบที่ไม่ระบุตัวตนทำให้การชั่งน้ำหนักนี้ง่ายขึ้น ส่วนข้อมูลชีวภาพไม่ใช้มาตรา 24 แต่ต้องพิจารณาตามมาตรา 26 ดังที่กล่าวไปแล้ว

ผู้อ่านควรรู้ด้วยว่าเมื่อเก็บข้อมูลตามมาตรา 24 (5) เจ้าของข้อมูลมีสิทธิคัดค้านตามมาตรา 32 (1) เว้นแต่ผู้ควบคุมข้อมูลพิสูจน์ได้ตามเงื่อนไขที่มาตรานั้นกำหนด

การแจ้งรายละเอียด (มาตรา 23)

มาตรา 23 กำหนดให้ผู้ควบคุมข้อมูล "ต้องแจ้งให้เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลทราบก่อนหรือในขณะเก็บรวบรวมข้อมูลส่วนบุคคล" ถึงรายละเอียดที่ระบุไว้ เช่น วัตถุประสงค์ ข้อมูลที่เก็บและระยะเวลาเก็บ ข้อมูลของผู้ควบคุมข้อมูลและช่องทางติดต่อ และสิทธิของเจ้าของข้อมูล เว้นแต่เจ้าของข้อมูลทราบรายละเอียดนั้นอยู่แล้ว

ในทางปฏิบัติ พื้นที่ที่มีคนผ่านจำนวนมากมักใช้ป้ายที่ทางเข้าคู่กับประกาศความเป็นส่วนตัวฉบับเต็มบนเว็บไซต์ หากระบบนับคนไม่ระบุตัวตน ป้ายแบบนี้ก็ยังช่วยสร้างความโปร่งใสกับผู้มาเยือนได้

ความปลอดภัย การลบ และการแจ้งเหตุ (มาตรา 37)

มาตรา 37 กำหนดหน้าที่ของผู้ควบคุมข้อมูลหลายข้อ ข้อที่เกี่ยวกับระบบนับคนโดยตรงคือ

  • มาตรา 37 (1) จัดให้มี "มาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยที่เหมาะสม" และเป็นไปตามมาตรฐานขั้นต่ำที่คณะกรรมการประกาศกำหนด ในทางปฏิบัติรวมถึงการควบคุมสิทธิเข้าหน้าตั้งค่าเซ็นเซอร์และแดชบอร์ด
  • มาตรา 37 (3) จัดให้มีระบบตรวจสอบเพื่อลบหรือทำลายข้อมูลเมื่อพ้นระยะเวลาเก็บรักษา หรือเมื่อไม่เกี่ยวข้องหรือเกินความจำเป็นตามวัตถุประสงค์
  • มาตรา 37 (4) แจ้งเหตุละเมิดข้อมูลส่วนบุคคลแก่ สคส. "โดยไม่ชักช้าภายในเจ็ดสิบสองชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุเท่าที่จะสามารถกระทำได้" เว้นแต่การละเมิดนั้นไม่มีความเสี่ยงที่จะมีผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของบุคคล

ผู้ให้บริการระบบ บันทึกรายการ และเจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูล (มาตรา 39 40 41)

  • มาตรา 39 ให้ผู้ควบคุมข้อมูลบันทึกรายการตามที่กำหนด เพื่อให้เจ้าของข้อมูลและ สคส. ตรวจสอบได้
  • มาตรา 40 วรรคสาม กำหนดว่าเมื่อมอบหมายงานให้ผู้ประมวลผลข้อมูล ผู้ควบคุมข้อมูล "ต้องจัดให้มีข้อตกลงระหว่างกัน" เพื่อควบคุมการทำงานของผู้ประมวลผลให้เป็นไปตามกฎหมาย ในทางปฏิบัติ สัญญากับผู้ให้บริการระบบนับคนควรมีข้อตกลงเรื่องข้อมูลส่วนบุคคลแนบด้วย หากมีข้อมูลส่วนบุคคลเกี่ยวข้อง
  • มาตรา 41 (2) กำหนดให้ต้องมีเจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลเมื่อกิจกรรม "จำเป็นต้องตรวจสอบข้อมูลส่วนบุคคลหรือระบบอย่างสม่ำเสมอ โดยเหตุที่มีข้อมูลส่วนบุคคลเป็นจำนวนมากตามที่คณะกรรมการประกาศกำหนด" ศูนย์การค้าและสนามบินที่ใช้กล้องวงจรปิดจำนวนมากควรตรวจว่าองค์กรเข้าเกณฑ์นี้หรือไม่

การส่งข้อมูลไปต่างประเทศ (มาตรา 28)

ระบบวิเคราะห์ข้อมูลบางระบบเก็บข้อมูลบนเซิร์ฟเวอร์นอกประเทศ มาตรา 28 กำหนดว่าเมื่อส่งหรือโอนข้อมูลส่วนบุคคลไปต่างประเทศ ประเทศปลายทาง "ต้องมีมาตรฐานการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลที่เพียงพอ" ตามหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการประกาศกำหนด เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นที่มาตรานั้นระบุ ถ้าข้อมูลที่ส่งออกเป็นตัวเลขที่ระบุตัวบุคคลไม่ได้ ประเด็นนี้ก็ลดลง แต่ควรถามผู้ให้บริการให้ชัดว่าข้อมูลเก็บที่ไหน

โทษตาม PDPA

PDPA มีบทกำหนดความรับผิดและโทษไว้สามแบบ คือ ความรับผิดทางแพ่งในหมวด 6 (มาตรา 77 และ 78) โทษอาญาในหมวด 7 ส่วนที่ 1 (มาตรา 79 ถึง 81) และโทษทางปกครองในหมวด 7 ส่วนที่ 2 (มาตรา 82 ถึง 90) โทษแต่ละแบบใช้กับการฝ่าฝืนมาตราต่างกัน ผู้สนใจควรอ่านตัวบทหรือปรึกษาที่ปรึกษากฎหมาย

แนวปฏิบัติเรื่องกล้องวงจรปิดของ สคส. ปี 2569 ถึงไหนแล้ว

สำนักงานกฎหมาย Tilleke & Gibbins รายงานว่า สคส. ทำแบบสอบถามออนไลน์และกิจกรรมรับฟังผู้เกี่ยวข้องในเดือนมีนาคม 2569 แล้วจัดรับฟังความคิดเห็นสาธารณะวันที่ 1 ถึง 2 เมษายน 2569 ต่อร่างแนวปฏิบัติหลายเรื่อง หนึ่งในนั้นคือการใช้กล้องวงจรปิดและระบบควบคุมการเข้าออก ซึ่งรายงานระบุว่าเน้นหมู่บ้านจัดสรรและอาคารชุด และครอบคลุมประเด็นข้อมูลชีวภาพและการอ่านป้ายทะเบียนรถ รายงานเดียวกันระบุว่าแนวปฏิบัติที่จะออกมาไม่มีสภาพบังคับเป็นกฎหมาย

ณ วันที่เขียนบทความนี้ (17 พฤศจิกายน 2569) ผู้เขียนยังไม่พบฉบับสุดท้ายที่ สคส. ประกาศใช้ องค์กรที่วางแผนโครงการควรติดตามเว็บไซต์ สคส. และปรับเอกสารเมื่อมีฉบับสุดท้าย

อีกเรื่องที่มักถูกเข้าใจสลับกัน คือเมื่อ 1 ตุลาคม 2569 สำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (สกมช.) ร่วมกับสมาคมระบบกล้องวงจรปิดอัจฉริยะไทย เผยแพร่ "แนวปฏิบัติการรักษาความมั่นคงปลอดภัยระบบกล้องโทรทัศน์วงจรปิดสำหรับประเทศไทย" และฉบับสำหรับกล้องที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ ทั้งสองฉบับเป็นเรื่องความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ของระบบกล้อง ไม่ใช่แนวปฏิบัติตาม PDPA ของ สคส. แต่ใช้ประกอบการวางมาตรการรักษาความปลอดภัยตามมาตรา 37 (1) ได้

รายการตรวจก่อนติดตั้งระบบนับคน

ขั้นตอน สิ่งที่ควรทำ เกี่ยวกับมาตรา
ก่อนเลือกระบบ เขียนวัตถุประสงค์ให้ชัด แล้วเลือกระบบที่เก็บข้อมูลเท่าที่วัตถุประสงค์ต้องใช้ 21, 22
ก่อนเลือกระบบ ขอเอกสารจากผู้ให้บริการว่าข้อมูลอะไรออกจากอุปกรณ์ เก็บที่ไหน นานเท่าไร ใครเข้าถึง 22, 28, 37 (1)
ก่อนเลือกระบบ ถ้ามีการจดจำใบหน้า ประเมินว่าเข้านิยามข้อมูลชีวภาพหรือไม่ 26
ระหว่างติดตั้ง กำหนดขั้นตอนช่วงปรับตั้งที่ช่างเห็นภาพสด และยืนยันระดับความเป็นส่วนตัวหลังติดตั้งเสร็จ 37 (1)
ก่อนเปิดใช้ เลือกฐานทางกฎหมายและบันทึกการชั่งน้ำหนัก หากมีข้อมูลส่วนบุคคลเกี่ยวข้อง 24
ก่อนเปิดใช้ ติดป้ายที่ทางเข้าและเผยแพร่ประกาศความเป็นส่วนตัว 23
ก่อนเปิดใช้ ทำข้อตกลงกับผู้ให้บริการที่ประมวลผลข้อมูลแทน 40
ระหว่างใช้งาน กำหนดระยะเวลาเก็บและระบบลบข้อมูล 37 (3)
ระหว่างใช้งาน เตรียมขั้นตอนแจ้งเหตุละเมิดข้อมูล 37 (4)
ระหว่างใช้งาน ทบทวนทุกครั้งที่จะนำข้อมูลนับคนไปเชื่อมกับข้อมูลชุดอื่น 6, 21

แนวทางของ IMAS

IMAS Analytics ใช้เซ็นเซอร์สามมิติจากพันธมิตร เช่น Xovis และ TD Intelligence ส่งข้อมูลจำนวนผู้มาเยือน เวลาที่อยู่ในพื้นที่ และจุดที่คนหนาแน่นเข้าสู่แพลตฟอร์ม XPERIO พันธมิตรด้านซอฟต์แวร์วิเคราะห์ของ IMAS วางตำแหน่งระบบว่าออกแบบให้สอดคล้องกับกฎหมายคุ้มครองข้อมูลของยุโรป (GDPR) ตั้งแต่การออกแบบ ทีม IMAS ช่วยเตรียมเอกสารอธิบายการไหลของข้อมูลในโครงการ เพื่อให้เจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลขององค์กรใช้ประเมินได้ การตัดสินว่าโครงการสอดคล้องกับ PDPA หรือไม่ยังเป็นของผู้ควบคุมข้อมูลและที่ปรึกษากฎหมายขององค์กร

ดูรายละเอียดระบบที่ ระบบนับคนของ IMAS และอ่านวิธีเลือกเทคโนโลยีใน คู่มือเลือกระบบนับคนสำหรับห้างและร้านค้าปลีก

คำถามที่พบบ่อย

−ระบบนับคนผิด PDPA หรือไม่

ระบบนับคนไม่ได้ผิดกฎหมายในตัวเอง คำถามคือระบบเก็บและใช้ข้อมูลอะไร ถ้าข้อมูลที่ได้ระบุตัวบุคคลไม่ได้ทั้งทางตรงและทางอ้อม ข้อมูลนั้นก็ไม่เข้านิยามข้อมูลส่วนบุคคลตามมาตรา 6 แต่ถ้าระบบเก็บภาพ รหัสอุปกรณ์ หรือจดจำใบหน้า องค์กรต้องปฏิบัติตามหน้าที่ใน PDPA ที่เกี่ยวข้อง

+ติดเซ็นเซอร์นับคนต้องขอความยินยอมจากลูกค้าทุกคนไหม

PDPA ไม่ได้กำหนดว่าความยินยอมเป็นทางเดียว มาตรา 24 มีเหตุอื่นที่เก็บข้อมูลได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม เช่น ประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมายตามมาตรา 24 (5) ภายใต้เงื่อนไขที่มาตรานั้นกำหนด แต่ถ้าเป็นข้อมูลชีวภาพ เช่น ข้อมูลจำลองใบหน้า มาตรา 26 วางหลักให้ต้องได้รับความยินยอมโดยชัดแจ้ง เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นในมาตรานั้น การเลือกฐานควรให้เจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลขององค์กรพิจารณา

+ต้องติดป้ายแจ้งไหม ถ้าระบบไม่เก็บภาพ

ถ้าไม่มีข้อมูลส่วนบุคคลเกิดขึ้นเลย หน้าที่แจ้งตามมาตรา 23 ก็ไม่เกิด แต่ในทางปฏิบัติ หลายองค์กรเลือกติดป้ายแจ้งว่าใช้ระบบนับจำนวนแบบไม่ระบุตัวตน เพื่อความโปร่งใสและลดความกังวลของผู้มาเยือน ถ้าในพื้นที่เดียวกันมีกล้องวงจรปิดด้วย ป้ายและประกาศควรครอบคลุมทั้งสองระบบ

+ข้อมูลชีวภาพตาม PDPA คืออะไร

มาตรา 26 อธิบายว่าเป็นข้อมูลส่วนบุคคลที่เกิดจากเทคนิคหรือเทคโนโลยีที่นำลักษณะเด่นทางกายภาพหรือพฤติกรรมของบุคคลมาใช้ยืนยันตัวตนของบุคคลนั้นที่ไม่เหมือนกับคนอื่น ตัวอย่างในตัวบทคือข้อมูลภาพจำลองใบหน้า ข้อมูลจำลองม่านตา และข้อมูลจำลองลายนิ้วมือ

+ระบบนับคนจาก Wi-Fi เสี่ยงกว่าเซ็นเซอร์สามมิติไหม

ระบบ Wi-Fi รับสัญญาณจากโทรศัพท์ของแต่ละคน รหัสอุปกรณ์ผูกกับเครื่องของบุคคล ถ้าเก็บไว้เพื่อติดตามซ้ำ อาจทำให้ระบุตัวบุคคลทางอ้อมได้ ส่วนเซ็นเซอร์สามมิติหลายรุ่นออกแบบให้ส่งออกเฉพาะตัวเลข ในทางปฏิบัติจึงควรประเมินระบบ Wi-Fi อย่างละเอียดกว่า และดูการตั้งค่าจริงของทั้งสองระบบ ไม่ใช่ดูแค่ชนิดเทคโนโลยี

คุยกับทีม IMAS เรื่องนับคนแบบไม่ระบุตัวตน

ถ้าองค์กรของคุณกำลังวางแผนติดระบบนับคนในศูนย์การค้า ร้านค้า สนามบิน หรืออาคารพาณิชย์ และต้องการเอกสารอธิบายการไหลของข้อมูลเพื่อให้ฝ่ายกฎหมายประเมิน ติดต่อทีม IMAS หรือขอนัดสาธิต รายละเอียดและราคาแจ้งในใบเสนอราคา

ดูเพิ่มเติม: ผลงานที่ผ่านมา · ระบบพยากรณ์จำนวนผู้มาเยือน

แหล่งอ้างอิง

  1. พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 136 ตอนที่ 69 ก, 27 พฤษภาคม 2562
  2. สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (2565). คู่มือ PDPA สำหรับประชาชน ฉบับ 23 มิถุนายน 2565
  3. ไทยโพสต์ (2569). สคส. เคลียร์ชัด ติดกล้อง CCTV ไม่ได้หมายความว่าผิด PDPA. ข่าววันที่ 31 สิงหาคม 2569
  4. Tilleke & Gibbins (2569). Thailand's Public Consultation on Proposed PDPA Guidelines: Key Updates
  5. สยามรัฐ (2569). ดาวน์โหลด 2 แนวปฏิบัติความปลอดภัย CCTV ของไทย. ข่าววันที่ 1 ตุลาคม 2569
  6. Vemco Group (2569). Xovis Sensor Security & Privacy Guide. เอกสารช่วยเหลือออนไลน์ของผู้จำหน่าย
  7. IMAS Analytics (2569). หน้าโซลูชันและพันธมิตร. เว็บไซต์ imas-analytics.ai ภาษาไทย